หากเราลองนึกภาพว่า เรากำลังจอดรถเติมน้ำมันที่สถานีบริการน้ำมันประจำ แล้วพบว่าป้ายราคากระโดดขึ้นไปอย่างรวดเร็วภายในเวลาไม่กี่สัปดาห์ ข้อสงสัยแรกที่แวบเข้ามาในความคิดคงจะเป็น "ทำไมราคามันโหดร้ายขนาดนี้?" และเมื่อคุณได้ยินมาว่า "น้ำมันดิบส่วนมากมาจากแถบยุโรป ไม่ได้มาจากตะวันออกกลาง" คำถามที่ตามมาก็คือ "แล้วถ้ายุโรปยังส่งออกได้ตามเดิม ทำไมเรายังต้องจ่ายแพงขึ้น?"
นี่คือประเด็นที่กำลังถูกตั้งคำถามโดยประชาชนทั่วโลก รวมถึงในหลายๆ ประเทศในยุโรปที่กำลังรับมือกับปัญหานี้อย่างสาหัส และข้อเท็จจริงไม่ได้เป็นแค่เรื่องของ "น้ำมัน" แต่มันคือ ภาพสะท้อนเศรษฐกิจมหภาค ที่ผู้ประกอบการยุคใหม่ ผู้ประกอบการ สนใจคลิกที่นี่ และมนุษย์เงินเดือนในยุคดิจิทัลจำเป็นต้องเข้าใจอย่างถ่องแท้ เพราะมันสะท้อนการทำงานของโลกาภิวัตน์ ที่จะส่งผลกระทบต่อทุกการตัดสินใจทางธุรกิจของคุณในอนาคต
เรื่องเข้าใจผิดสุดอันตราย: "น้ำมันท้องถิ่น" เป็นเพียงภาพลวงตาในระบบเศรษฐกิจสากล
ผู้คนจำนวนมากมักคิดว่า ถ้าประเทศเราซื้อน้ำมันจากผู้ผลิตรายใด ราคาก็ควรจะขึ้นอยู่กับแหล่งที่มานั้น เปรียบเสมือนตอนที่เราซื้อพืชผลจากเกษตรกรในจังหวัดใกล้ๆ ราคาก็ไม่ควรจะเปลี่ยนแปลงไปมากถ้าเกิดภัยพิบัติในอีกซีกโลกหนึ่ง
แต่นี่คือความเชื่อที่ทำให้เกิดความประมาทมากที่สุด
ระบบค้าน้ำมันสากลไม่ได้ทำงานแบบนั้น มันทำงานบนหลักการของ "ตลาดเดียวทั่วโลก" หรือที่เรียกว่า ตลาดสินค้าโภคภัณฑ์ระดับสากล หมายความว่า ไม่ว่าน้ำมันจะถูกสูบขึ้นมาจากทะเลเหนือ ทะเลทรายในตะวันออกกลาง หรือป่าฝนในอเมริกาใต้ ราคาของมันถูกกำหนดโดย ความต้องการซื้อและความต้องการขายรวมของทั้งโลก ไม่ใช่ในระดับท้องถิ่น
- ลองนึกภาพง่ายๆ: ถ้าโลกใบนี้คือบ่อน้ำขนาดมหึมาที่เต็มไปด้วยน้ำมัน ไม่ว่าใครจะสูบออกจากมุมไหน ปริมาณน้ำมันโดยรวมก็จะลดลงเท่ากัน
- เมื่อเกิดวิกฤต: ดังนั้นถ้ามีเหตุการณ์ใดปิดท่อส่งน้ำมันที่ใหญ่ที่สุดในโลกพร้อมกัน ทุกคนที่ยืนรอบสระก็จะได้รับผลกระทบอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้
นี่คือสิ่งที่กำลังเกิดขึ้นกับ Strait of Hormuz ในปัจจุบัน
ช่องแคบฮอร์มุซ - หัวใจของเศรษฐกิจพลังงานโลก
ก่อนหน้าที่จะมีความตึงเครียดครั้งล่าสุดในตะวันออกกลาง ประมาณ 20 เปอร์เซ็นต์ ของน้ำมันโลกถูกขนส่งผ่านช่องแคบฮอร์มุซ ซึ่งเป็นเส้นทางเดินเรือที่แคบที่สุดและมีความสำคัญเชิงยุทธศาสตร์มากที่สุดแห่งหนึ่งของโลก
เมื่อช่องแคบนี้ถูกบล็อกเส้นทางต่อเรือบรรทุกน้ำมัน หมายความว่าน้ำมันโลกหายไปทันที หนึ่งในห้า จากระบบ
และนี่คือจุดที่คนส่วนใหญ่มองข้าม - แม้ว่าไอร์แลนด์ (และประเทศไทยก็เช่นกัน) จะไม่ได้นำเข้าน้ำมันผ่านช่องแคบฮอร์มุซเป็นหลัก แต่ประเทศอื่นๆ โดยเฉพาะในเอเชีย เช่น มหาอำนาจในเอเชียอย่างจีน อินเดีย และญี่ปุ่น พึ่งพาเส้นทางนี้อย่างมหาศาล
เมื่อประเทศเหล่านี้ไม่สามารถรับน้ำมันจากตะวันออกกลางได้ พวกเขาจะทำอย่างไร? คำตอบง่ายๆ คือ พวกเขาจะหันไปประมูลจากที่อื่นแทน และที่อื่นที่ว่านั้นก็คือทะเลเหนือในยุโรป ที่ประเทศอย่างไอร์แลนด์เคยซื้อในราคาคุ้มค่ามาตลอด
สิ่งที่เกิดขึ้นตามมาคือ จู่ๆ ไอร์แลนด์ก็ต้องเปิดศึกแย่งชิงกับประเทศยักษ์ใหญ่เศรษฐกิจในการประมูลน้ำมันที่อยู่ใกล้บ้านตัวเอง และเมื่อมีผู้ซื้อมากขึ้นแต่ปริมาณน้ำมันเท่าเดิม ราคาก็ต้องพุ่งขึ้นอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้
- ราคาน้ำมันดิบเบรนต์ (Brent Crude) ซึ่งเป็นมาตรฐานราคาน้ำมันที่ใช้กันทั่วโลก ในช่วงปลายเดือนกุมภาพันธ์อยู่ที่ประมาณ ราวๆ 72 เหรียญสหรัฐ
- แต่หลังจากเกิดการรบกวนในด้านการจัดส่งและสงครามที่ตึงเครียด ราคาก็กระโดดไปแตะที่ 100 ดอลลาร์สหรัฐต่อบาร์เรล อย่างรวดเร็ว
ข้อคิดแรกของผู้ประกอบการ - "ความเสี่ยงที่มองไม่เห็น" คือความเสี่ยงที่อันตรายที่สุด
สิ่งที่นักธุรกิจรุ่นใหม่ต้องเรียนรู้จากสถานการณ์นี้คือ "ระบบซัพพลายเชน" หรือเครือข่ายการผลิตและจัดส่งสินค้าของคุณ ไม่ได้จบแค่ที่คู่ค้าที่คุณติดต่อโดยตรง
ถ้าคุณเปิดร้านอาหาร คุณอาจจะคิดว่าต้นทุนของคุณขึ้นอยู่กับราคาผักชีหมูเห็ดเป็ดไก่ แต่ความจริงคือ ราคาผักทุกใบในจานของลูกค้า เชื่อมโยงกับเหตุการณ์ที่อยู่ห่างออกไปอีกครึ่งโลก เพราะค่าขนส่ง ค่าปุ๋ย ค่าเชื้อเพลิงในการเก็บเกี่ยว ทั้งหมดล้วนเป็นพลังงานทั้งสิ้น
นี่คือสิ่งที่เรียกว่า "จุดอ่อนที่มองไม่เห็น" ในระบบเศรษฐกิจสมัยใหม่ คุณอาจคิดว่าธุรกิจของคุณปลอดภัย เพราะคุณซื้อจากผู้ผลิตในประเทศ แต่เมื่อเกิดวิกฤตในระดับโลก ผู้ผลิตในประเทศของคุณก็จะบวกราคาที่เพิ่มขึ้นมาให้คุณอยู่ดี
- กฎเหล็กของธุรกิจ: ในเศรษฐกิจโลกาภิวัตน์ ไม่มีธุรกิจไหน "โดดเดี่ยวตัวเอง" ได้อย่างแท้จริง
- ทุกธุรกิจคือส่วนหนึ่งของเครือข่ายที่ซับซ้อนขึ้น
- และสิ่งที่เกิดขึ้นในส่วนหนึ่งของโลก จะส่งผลกระทบทางอ้อมมาถึงคุณไม่ทางใดก็ทางหนึ่ง
ทำไมรัฐบาลไม่ตัดภาษีพลังงานเพื่อช่วยประชาชน?
อีกหนึ่งประเด็นยอดฮิตคือ ในเมื่อกว่าครึ่งหนึ่งของราคาน้ำมันที่เราจ่ายเป็น โครงสร้างภาษีสรรพสามิต ทำไมรัฐบาลถึงไม่ลดภาษีลงเพื่อช่วยเหลือประชาชน?
ในกรณีของไอร์แลนด์ ตั้งแต่เกิดสถานการณ์ในปลายเดือนกุมภาพันธ์ รัฐบาลได้ลดภาษีน้ำมันดีเซลลงรวม 32 เซนต์ต่อลิตร และน้ำมันเบนซินลง 27 เซนต์ต่อลิตร ซึ่งใช้งบประมาณรวมถึง 750 ล้านยูโร
ฟังดูเหมือนเป็นจำนวนมาก แต่ทำไมรัฐบาลถึงไม่ลดมากกว่านี้ในเมื่อมีงบประมาณเกินดุลตั้งมหาศาล?
คำตอบคือ "ทรัพยากรทุกอย่างมีจำกัด" หรือที่นักเศรษฐศาสตร์เรียกว่า "ต้นทุนค่าเสียโอกาส"
ถ้ารัฐบาลเอาเงินไปอุ้มราคาน้ำมันมากกว่านี้ ก็แปลว่าต้องดึงเงินมาจากที่อื่น เช่น การลดภาษีเงินได้ที่วางแผนไว้ในเดือนตุลาคม หรืองบรักษาพยาบาลและการศึกษา
นอกจากนี้ ตัวเลขเงินเกินดุล กว่าเก้าพันล้านยูโร ที่ดูเหมือนจะมหาศาล แท้จริงแล้วส่วนใหญ่มาจากภาษีบริษัทเอกชนรายใหญ่ที่มีความผันผวนสูงมาก ไม่มีใครรับประกันได้ว่าปีหน้าจะยังมีรายได้แบบนี้อยู่อีก
- สิ่งที่ CEO ต้องเรียนรู้: เมื่อคุณจัดการ Cash Flow ไม่ว่าจะเป็นเงินส่วนตัวหรือเงินของบริษัท
- อย่าใช้จ่ายตามตัวเลขที่เห็นในบัญชี ณ ปัจจุบันแค่ชั่วคราว
- ต้องคิดถึง "ความมั่นคง" ของรายได้ด้วยว่ามันยั่งยืนแค่ไหน
- รายได้ที่มาจากแหล่งเดียวและผันผวนสูง ไม่ใช่รายได้ที่คุณควรนำไปวางแผนการใช้จ่ายระยะยาว
ผู้ประกอบการขายน้ำมันโก่งราคาจริงหรือ?
อีกหนึ่งประเด็นที่มักจะเป็นกระแสดราม่าในยามที่ราคาน้ำมันพุ่งสูงคือ ข้อกล่าวหาที่ว่า ปั๊มน้ำมันแอบขึ้นราคาเอาเปรียบประชาชน
ในกรณีของไอร์แลนด์ ราคาน้ำมันดีเซลกระโดดจาก 1.70 ยูโรต่อลิตร ไปเป็น สองจุดสามยูโร ภายในเวลาเพียงไม่กี่สัปดาห์ ซึ่งเป็นเรื่องที่น่าสงสัยและสมเหตุสมผลที่จะมีการตรวจสอบ
หน่วยงานคุ้มครองผู้บริโภคของไอร์แลนด์ได้เข้าไปสอบสวนแล้ว และผลการสอบสวนพบว่า ไร้ร่องรอยการทุจริต ที่บ่งชี้ว่าผู้ค้าปลีกฉวยโอกาสจากสถานการณ์นี้
การวิเคราะห์ราคาขายส่ง (ซึ่งเป็นราคาที่ปั๊มน้ำมันต้องจ่ายเอง) แสดงให้เห็นว่าการพุ่งขึ้นของราคาขายส่งเป็นไปในทิศทางเดียวกับราคาที่ผู้บริโภคจ่ายที่ปั๊ม หมายความว่า ผู้ค้าปลีกแค่ ไม่ได้รับกำไรส่วนเกิน
- หลักคิดในการบริหารวิกฤต: ในยามวิกฤต อย่ากระโดดเข้าไปกล่าวหาใครโดยไม่มีข้อมูล
- แต่จงเรียนรู้ที่จะ "ทำความเข้าใจต้นทุนที่แท้จริงแทนการใช้เพียงอารมณ์" สองอย่างนี้มีความแตกต่างกันอย่างสิ้นเชิง
- ถ้าคุณเป็นผู้ประกอบการ ในช่วงที่ต้นทุนของคุณสูงขึ้น คุณมีสิทธิ์ปรับราคาขายให้สอดคล้องกับต้นทุน
- แต่สิ่งที่ต้องระวังคือ การชี้แจงกับลูกค้าอย่างตรงไปตรงมา
- ต้องอธิบายเหตุผลของการปรับราคาให้ชัดเจน แสดงให้เห็นว่าคุณก็ได้รับผลกระทบเช่นกัน เพื่อรักษา ความไว้วางใจในระยะยาว